Nafaka Nasıl Kaldırılır? Nafakanın Kaldırılması Davası 2026

Nafakanın Kaldırılması Nedir?

Nafakanın kaldırılması, mahkeme tarafından hükmedilen nafaka yükümlülüğünün belirli şartların gerçekleşmesi üzerine tamamen sona erdirilmesidir. Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesi, nafaka yükümlülüğünün hangi hallerde ve nasıl kaldırılacağını düzenlemektedir.

Nafakadan kurtulmak isteyen kişilerin bilmesi gereken temel husus şudur: Nafaka yükümlülüğü, kanunda sayılan belirli hallerin gerçekleşmesi durumunda ya kendiliğinden sona erer ya da mahkeme kararıyla kaldırılır. Her iki durumda da hukuki sürecin doğru yönetilmesi büyük önem taşımaktadır.

Nafakanın Kaldırılmasının Hukuki Dayanağı

Türk Medeni Kanunu m. 176/3 hükmüne göre:

“İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi halinde mahkeme kararıyla kaldırılır.”

TMK m. 176/4 hükmüne göre ise:

“Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.”

Nafakadan Kurtulmanın Hukuki Yolları

Nafakadan kurtulmak isteyen kişilerin önünde iki temel yol bulunmaktadır:

1. Kendiliğinden Sona Erme Hallerinin Gerçekleşmesi

Bu durumlarda mahkeme kararına gerek kalmadan nafaka yükümlülüğü otomatik olarak sona erer. Ancak icra takibi devam ediyorsa, durumun icra dairesine bildirilmesi gerekir.

2. Mahkemeye Başvurarak Nafakanın Kaldırılması Davası Açma

Kendiliğinden sona erme halleri dışındaki tüm durumlarda, nafaka yükümlüsünün Aile Mahkemesinde dava açması zorunludur.

Nafakanın Kendiliğinden Sona Erme Halleri

Aşağıdaki durumlarda nafaka yükümlülüğü mahkeme kararına gerek kalmaksızın kendiliğinden sona erer:

1. Nafaka Alacaklısının Yeniden Evlenmesi

Yoksulluk nafakası alan kişinin resmi nikahla yeniden evlenmesi halinde, nafaka yükümlülüğü kendiliğinden ortadan kalkar. Bu durumda nafaka borçlusunun herhangi bir dava açmasına gerek yoktur.

Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar:

• Yalnızca resmi nikah bu kapsamda değerlendirilir
• Dini nikah veya birlikte yaşama, kendiliğinden sona erme sebebi değildir
• Evlenme tarihinden itibaren nafaka yükümlülüğü sona erer

2. Taraflardan Birinin Ölümü

Nafaka alacaklısının veya nafaka borçlusunun vefatı halinde nafaka yükümlülüğü kendiliğinden sona erer. Ancak ölüm tarihine kadar birikmiş nafaka borçları, mirasçılar tarafından ödenmek zorundadır.

3. Müşterek Çocuğun Ergin Olması (İştirak Nafakası İçin)

İştirak nafakası, TMK m. 328 uyarınca çocuğun ergin olmasıyla (18 yaşını doldurmasıyla) kendiliğinden sona erer.

Önemli İstisna: Çocuk ergin olduğu halde eğitimine devam ediyorsa, TMK m. 328/2 gereğince ana ve babanın bakım yükümlülüğü eğitim sona erinceye kadar devam edebilir. Ancak bu durumda çocuğun bizzat “yardım nafakası” davası açması gerekmektedir; iştirak nafakası otomatik olarak devam etmez.

4. Boşanma Kararının Kesinleşmesi (Tedbir Nafakası İçin)

Boşanma davası süresince hükmedilen tedbir nafakası, boşanma kararının kesinleşmesiyle kendiliğinden sona erer.

Nafakanın Mahkeme Kararıyla Kaldırılması

Aşağıdaki durumlarda nafakanın kaldırılması için mutlaka mahkemeye başvurulması ve dava açılması gerekmektedir:

1. Fiilen Evliymiş Gibi Yaşama

Nafaka alacaklısının resmi nikah olmaksızın bir başkasıyla karı-koca gibi birlikte yaşaması halinde, nafaka borçlusu mahkemeye başvurarak nafakanın kaldırılmasını talep edebilir.

Yargıtay Kriterleri:

• Birlikteliğin süreklilik arz etmesi
• Aynı konutta birlikte yaşanması
• Ortak yaşamın evlilik birliği görünümünde olması
• Ekonomik birlikteliğin bulunması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2020/1980 E., 2020/3397 K.:

“Nafaka alacaklısının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşadığına dair somut, inandırıcı delil bulunmadığı anlaşıldığından, davanın reddi gerekirken yanılgılı değerlendirme sonucu davanın kabulü yönünden hüküm kurulması doğru bulunmamıştır.”

2. Yoksulluğun Ortadan Kalkması

Nafaka alacaklısının ekonomik durumunun iyileşmesi ve yoksulluk halinin sona ermesi durumunda, nafaka borçlusu nafakanın kaldırılmasını talep edebilir.

Yoksulluk Kavramı: Yargıtay içtihatlarına göre yoksulluk; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür ve eğitim gibi bireyin maddi varlığını geliştirmek için zorunlu harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmama durumudur.

Önemli Husus: Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, nafaka alacaklısının asgari ücret düzeyinde bir gelire sahip olması, tek başına yoksulluğu ortadan kaldırmaz. Bu durumda nafakanın kaldırılması yerine, nafaka miktarının indirilmesi gündeme gelebilir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2016/10920 E., 2017/996 K.:

“Davalının yoksulluğunun ortadan kalktığının kabul edilebilmesi için; asgari ücret düzeyinin üzerinde gelirinin bulunması ve gelirinin devam etmesi gerekmektedir.”

3. Haysiyetsiz Hayat Sürme

Nafaka alacaklısının toplumun genel ahlak kurallarıyla bağdaşmayan, süreklilik arz eden bir yaşam tarzı benimsemesi halinde nafaka kaldırılabilir.

Haysiyetsiz Hayat Örnekleri:

• Fuhuş yapma
• Kumar bağımlılığı
• Uyuşturucu kullanımı veya ticareti
• Sürekli suç işleme

İspat Yükü: Bu davada ispat yükü davacıya (nafaka borçlusuna) aittir ve haysiyetsiz yaşamın somut delillerle kanıtlanması gerekmektedir. Tek bir tanık beyanı genellikle yeterli görülmemektedir.

4. Nafaka Borçlusunun Ödeme Gücünü Kaybetmesi

Kanun metninde açıkça düzenlenmemiş olmakla birlikte, Anayasa Mahkemesi ve doktrin, nafaka borçlusunun kendi kusuru olmaksızın yoksulluğa düşmesi halinde nafakanın kaldırılabileceğini kabul etmektedir.

Nafaka Türlerine Göre Kaldırma Şartları

Nafakanın Kaldırılması Davası Nasıl Açılır?

Adım Adım Dava Süreci

1. Adım: Ön Hazırlık ve Delil Toplama

• Nafakanın kaldırılması sebeplerinin belirlenmesi
• Somut delillerin toplanması
• Tanıkların belirlenmesi

2. Adım: Dava Dilekçesinin Hazırlanması

• Tarafların kimlik bilgileri
• Nafakanın kaldırılma gerekçeleri
• Delil listesi
• Talep sonucu

3. Adım: Davanın Açılması

• Görevli mahkeme: Aile Mahkemesi
• Yetkili mahkeme: Nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi (TMK m. 177)
• Harç ve masrafların yatırılması

4. Adım: Yargılama Süreci

• Tensip tutanağı
• Ön inceleme duruşması
• Tahkikat aşaması (tanık dinleme, bilirkişi incelemesi)
• Sözlü yargılama ve karar

5. Adım: Karar ve İtiraz

• Yerel mahkeme kararı
• İstinaf başvurusu (2 hafta)
• Temyiz başvurusu (2 hafta)

Dava Süresi

Nafakanın kaldırılması davası, mahkemenin yoğunluğuna, delillerin niteliğine ve tarafların iş birliğine bağlı olarak ortalama 6 ay ile 1 yıl arasında sonuçlanmaktadır. İstinaf ve temyiz aşamaları dahil edildiğinde bu süre uzayabilir.

Zamanaşımı

Nafakanın kaldırılması davasında herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre bulunmamaktadır. Nafaka yükümlülüğü devam ettiği sürece, şartlar oluştuğunda her zaman dava açılabilir.

Nafakanın Kaldırılması Davasında Deliller

Nafakanın kaldırılması davasında ispat yükü davacıya (nafaka borçlusuna) aittir. Aşağıda kullanılabilecek deliller kategorize edilmiştir:

Gelir ve Ekonomik Duruma İlişkin Deliller

Fiilen Evli Gibi Yaşamaya İlişkin Deliller

• Fotoğraf ve video kayıtları
• Sosyal medya paylaşımları
• İkametgah belgeleri
• Tanık beyanları
• Ortak harcama belgeleri
• Komşu ve çevre tanıklıkları

Haysiyetsiz Hayat Sürmeye İlişkin Deliller

• Sabıka kaydı
• Mahkumiyet kararları
• Tanık beyanları
• Sosyal inceleme raporları
• Kolluk araştırma tutanakları

Çocuğun Ergin Olmasına İlişkin Deliller

• Nüfus kayıt örneği
• Okul kayıt belgesi (eğitim devam etmiyorsa)
• Mezuniyet belgesi

Nafakanın Azaltılması ve Kaldırılması Farkı

Temel Farklar

Çoğun İçinde Az Vardır İlkesi

Nafakanın kaldırılması talebiyle açılan davada, mahkeme nafakanın tamamen kaldırılması için yeterli şartların oluşmadığına ancak nafaka miktarının indirilmesi için gerekli koşulların mevcut olduğuna karar verirse, nafakayı kaldırmak yerine miktarında indirime gidebilir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2015/3339 E., 2015/10532 K.:

“Çoğun içinde az da vardır kuralı gereğince, nafakanın kaldırılması isteminin aynı zamanda nafakanın azaltılması istemini de kapsadığı gözetilerek… nafakada hakkaniyete uygun bir miktarda indirim yapılması gerekirken davanın tümden kabulü ile yoksulluk nafakasının kaldırılmasına karar verilmesi doğru olmayıp, bozmayı gerektirmiştir.”

Terditli Talep

Dava dilekçesinde “öncelikle nafakanın kaldırılması, bu talebin reddi halinde nafakanın indirilmesi” şeklinde terditli talep ileri sürülmesi, davanın başarı şansını artırmaktadır.

Anlaşmalı Boşanmada Nafakanın Kaldırılması

Anlaşmalı boşanma protokolüyle belirlenen nafakanın sonradan kaldırılması veya indirilmesi mümkündür. TMK m. 176/4 hükmü, yalnızca çekişmeli boşanmada hükmedilen nafakalar için değil, anlaşmalı boşanma protokolüyle kararlaştırılan nafakalar için de geçerlidir.

Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

1. Sözleşmeye Bağlılık İlkesi: Salt boşanmayı sağlamak amacıyla mali gücünün üzerinde bir nafaka yükümlülüğünü bilerek üstlenen kişinin, sonradan bu yükümlülüğün kaldırılmasını talep etmesi, dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağıyla bağdaşmaz.

2. Olağanüstü Değişiklik Şartı: Protokolde belirlenen nafakanın kaldırılması veya indirilmesi için, nafaka borçlusunun mali durumunda “protokole uyması kendisinden beklenemeyecek derecede önemli ve olağanüstü bir değişikliğin” gerçekleştiğinin ispatlanması gerekmektedir.

3. Feragat Durumu: Taraflar arasında düzenlenen protokolde nafaka hakkından “kayıtsız ve şartsız” feragat edilmişse, bu feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur ve sonradan nafaka talep edilemez.

Güncel Yargıtay Kararları

1. Fiilen Evli Gibi Yaşama Hakkında

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2013/20565 E., 2014/4474 K.:

“Davacının evi terk edip bir başka erkekle fiilen evliymiş gibi yaşadığı, bu şekildeki yaşamının halen devam ettiği toplanan delillerden anlaşılmaktadır. Bir başka erkekle fiilen evliymiş gibi yaşama, bağlanmışsa yoksulluk nafakasının kaldırılması (TMK m. 176/2) bağlanmamışsa, yoksulluk nafakası verilmemesi sebebi oluşturur.”

2. Asgari Ücretle Çalışmanın Etkisi

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2002/2-397 E., 2002/339 K.:

“Yargıtay’ın yerleşik uygulamalarına göre asgari ücretin yoksulluğu ortadan kaldırmadığı ilke olarak kabul edilmektedir.”

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2011/22519 E., 2012/4388 K.:

“Davalının asgari ücretle çalışması yoksulluğunu ortadan kaldırmaz, bu durum sadece nafaka miktarının tayininde rol oynar.”

3. Emekli Olmanın Etkisi

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2013/19127 E., 2014/3680 K.:

“Davacının emekliliği, ekonomik durumunun kötüleşmesine yol açmış olup, bu durum nafakanın kaldırılmasına değil, miktarının artırılması veya azaltılmasına etki eder.”

4. Çocuğun Ergin Olması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2016/447 E., 2016/2843 K.:

“Çocuk ergin olduğunda ve eğitimine devam etse bile, eğer çocuk tarafından ayrıca bir yardım nafakası davası açılmamışsa, iştirak nafakası otomatik olarak sona erer.”

5. Mali Durumun Değişmesi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2019/2282 E., 2019/8150 K.:

“Davacı erkeğin ekonomik ve sosyal durumundaki kısmi değişiklik yoksulluk nafakasının kaldırılmasını gerektirmez, ancak nafakanın hakkaniyet oranında indirilmesi sebebi olabilir.”

Nafakanın Kaldırılması Davası Harç ve Masrafları 2026

Nafakanın kaldırılması davası, nispi harca tabi olup harç miktarı kaldırılmak istenen nafakanın yıllık tutarı üzerinden hesaplanır.

2026 Yılı Güncel Harç ve Masraf Tablosu

*Örnek: Aylık 5.000 TL nafakanın kaldırılması davası için yıllık tutar 60.000 TL’dir. Peşin harç = 60.000 x 0,06831 = 4.098,60 TL

Avukatlık Ücretleri

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre 2026 yılında Aile Mahkemelerinde görülen davalar için asgari avukatlık ücreti belirlenmiştir. Ancak avukatlık ücreti, davanın kapsamı ve avukatla yapılacak anlaşmaya göre değişkenlik gösterebilir.

Sık Sorulan Sorular

1. Nafakadan nasıl kurtulabilirim?

Nafakadan kurtulmak için iki temel yol vardır: Birincisi, nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya ölümü gibi kendiliğinden sona erme hallerinin gerçekleşmesi; ikincisi ise Aile Mahkemesinde nafakanın kaldırılması davası açarak mahkeme kararı almaktır.

2. Nafakadan kurtulmak İçin ne yapmalıyım?

Öncelikle nafakanın kaldırılması sebeplerinden birinin gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirmelisiniz. Ardından somut delilleri toplayarak Aile Mahkemesinde nafakanın kaldırılması davası açmalısınız.

3. Nafaka vermemek İçin ne yapmalıyım?

Mahkeme tarafından hükmedilen nafakayı ödememek hukuki sonuçlar doğurur. Nafaka yükümlülüğünden yasal yollarla kurtulmak için nafakanın kaldırılması davası açmanız gerekmektedir.

4. Nafaka ödemezsen ne olur?

Nafaka ödenmezse nafaka alacaklısı icra takibi başlatabilir. Ayrıca nafaka borçlusu hakkında İcra ve İflas Kanunu m. 344 uyarınca tazyik hapsi uygulanabilir (3 aya kadar).

5. Nafaka ne zaman kesilir?

Yoksulluk nafakası; alacaklının yeniden evlenmesi, taraflardan birinin ölümü veya mahkeme kararıyla (fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması, haysiyetsiz hayat) kesilir.

6. Eski eşim çalışmaya başladı, nafaka kalkar mı?

Asgari ücretle çalışmaya başlamak tek başına nafakanın kaldırılması sebebi değildir. Ancak nafaka alacaklısının geliri asgari ücretin üzerindeyse ve bu gelir sürekli nitelikteyse, nafakanın kaldırılması talep edilebilir.

7. Nafaka alacaklısı başkasıyla yaşıyorsa nafaka kalkar mı?

Evet, nafaka alacaklısının resmi nikah olmaksızın bir başkasıyla fiilen evliymiş gibi yaşaması halinde, mahkeme kararıyla nafaka kaldırılabilir. Ancak bu durumun somut delillerle ispatlanması gerekmektedir.

8. Çocuğum 18 yaşına girdi, nafaka biter mi?

İştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla (18 yaşını doldurmasıyla) kendiliğinden sona erer. Ancak çocuk eğitimine devam ediyorsa, bizzat yardım nafakası davası açabilir.

9. Anlaşmalı boşanmada belirlenen nafaka kaldırılabilir mi?

Evet, anlaşmalı boşanma protokolüyle belirlenen nafaka da sonradan kaldırılabilir. Ancak bunun için mali durumda olağanüstü bir değişikliğin gerçekleşmesi ve bunun ispatlanması gerekmektedir.

10. Nafakanın kaldırılması davası ne kadar sürer?

Dava süresi mahkemenin yoğunluğuna ve delillere bağlı olarak değişmekle birlikte, ortalama 6 ay ile 1 yıl arasında sonuçlanmaktadır.

11. Nafakanın kaldırılması davasında avukat zorunlu mu?

Hayır, avukat tutmak zorunlu değildir. Ancak davanın teknik detayları ve ispat yükü göz önüne alındığında, uzman bir avukatla çalışmanız tavsiye edilmektedir.

12. Nafaka kaldırılırsa geriye dönük para alabilir miyim?

Evet, nafakanın kaldırılması kararı dava tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Dava tarihinden karar tarihine kadar ödenen nafakalar, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri talep edilebilir.

13. Emekli olunca nafaka kalkar mı?

Emekli olmak tek başına nafakanın kaldırılması sebebi değildir. Ancak emeklilik nedeniyle gelirde önemli bir azalma olmuşsa, nafakanın indirilmesi talep edilebilir.

14. Nafaka kaldırma davası hangi mahkemede açılır?

Nafakanın kaldırılması davası Aile Mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme ise nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesidir.

15. Nafakadan feragat edilebilir mi?

Evet, nafaka alacaklısı nafaka hakkından feragat edebilir. Protokolde “kayıtsız ve şartsız” feragat beyan edilmişse, bu feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur.

Sonuç ve Öneriler

Nafakadan kurtulmak isteyen kişilerin öncelikle durumlarını hukuki açıdan değerlendirmeleri ve kanunda sayılan kaldırma sebeplerinden birinin mevcut olup olmadığını tespit etmeleri gerekmektedir.

Önemli Hatırlatmalar

1. İspat Yükü Size Aittir: Nafakanın kaldırılması davasında ispat yükü davacıya aittir. Somut ve inandırıcı deliller olmadan dava açmak, zaman ve para kaybına yol açabilir.
2. Terditli Talep Tercih Edin: Dava dilekçenizde hem nafakanın kaldırılmasını hem de indirilmesini terditli olarak talep etmeniz, başarı şansınızı artıracaktır.
3. Uzman Avukat Desteği Alın: Nafaka davaları teknik detaylar içermektedir. Aile hukukunda uzman bir avukatla çalışmanız, haklarınızın korunması açısından önemlidir.
4. Delil Toplama Sürecini İhmal Etmeyin: Davanın başarısı büyük ölçüde delillerin gücüne bağlıdır. SGK kayıtları, banka ekstreleri, tapu kayıtları gibi belgeleri mutlaka temin edin.
5. Zamanlama Önemlidir: Kaldırma sebebi gerçekleştiğinde vakit kaybetmeden dava açın. Gecikme, nafaka ödemelerinizin devam etmesi anlamına gelir.

Kaynakça

Mevzuat

• Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 175, 176, 177, 328, 329, 330, 331, 364, 365
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)
• İcra ve İflas Kanunu m. 344

Yargıtay Kararları

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2002/2-397 E., 2002/339 K.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2013/20565 E., 2014/4474 K.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2019/2282 E., 2019/8150 K.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2020/1980 E., 2020/3397 K.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2011/22519 E., 2012/4388 K.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2015/3339 E., 2015/10532 K.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2016/10920 E., 2017/996 K.

Akademik Kaynaklar

• Dursun, E. (2024). Türk Medeni Hukukunda Nafaka
• Mıdık, S. F. (2023). Türk Hukukunda Genel Olarak Nafaka Türleri ve Özellikle Yoksulluk Nafakası ile Nafakanın Süresiz Olması Sorunu
• Emik, H. (2023). Türk Hukukunda Yoksulluk Nafakası, Benzer Kurumlarla İlişkisi ve Uygulamada Karşılaşılan Birtakım Problemlere Eleştirel ve Çözümsel Yaklaşım
• Erarslan, B. N. (2023). Türk Hukukunda Süreli Yoksulluk Nafakası Yaklaşımları
• Özşenol, Y. D. (2021). Yoksulluk Nafakasında Süre Sınırlaması